Naukowy.pl

Humanistyczne => Język polski => Prezentacje maturalne => Wątek zaczęty przez: xxMaturzystkaxx w Maj 05, 2007, 01:00:46 pm

Tytuł: matuuuurrrra ustna WAZNE ---niech mi ktos to sprawdzi, oceni
Wiadomość wysłana przez: xxMaturzystkaxx w Maj 05, 2007, 01:00:46 pm
Portrety matki i motyw macierzyństwa w literaturze i sztuce. Omów na wybranych przykładach sposoby funkcjonowania tego motywu.



,,Ona mi pierwsza pokazała Księżyc
i pierwszy śnieg na świerkach,
i pierwszy deszcz.
Byłem wtedy mały jak muszelka,
a czarna suknia matki szumiała
              jak morze czarne”

          Każdy z nas zna słowa Gałczyńskiego i rozumie ich znaczenie. Matka. Ona pierwsza pochyla się nad kołyską, całuje, roztacza moc bezgranicznej miłości i chroni nas przed złem. Jest troskliwa bez względu na to, ile mamy lat, zapobiegliwa i czasem karcąca, ale wybaczająca i cierpliwa. Obdarzamy ją miłością i zaufaniem. Ogólnie można zdefiniować macierzyństwo, jako relacje zachodzące między matką a dzieckiem.
Motyw macierzyństwa obecny jest w dziełach literackich, rzeźbach i obrazach wszystkich epok.
Aby dokładnie wytłumaczyć ten fenomen, należy odnieść się do różnych dzieł literatury i sztuki.
        Jako pierwszy przykład macierzyństwa w literaturze posłuży mi historia dwóch matek kłócących się o dziecko. Pochodzi ona ze Starego Testamentu.
Do znanego ze swej mądrości i dobrych rad króla Salomona przybywają dwie kobiety z prośbą, by mógł on rozstrzygnąć spór, jaki wiodą o dziecko. Obie bardzo chcą otrzymać niemowlę, ale prawdziwa matka woli się go raczej wyrzec i skazać siebie na ból i rozpacz niż skazać swoje dziecko na śmierć. Dlatego, gdy Salomon oznajmia, że należy przeciąć dziecko na pół i każdej z kobiet oddać połowę dziecka, jego matka prosi, by tego nie robić.
Wolała ona oddać swoje dziecko niż dopuścić do jego skrzywdzenia, potwierdza to cytat: „Litości, Panie mój! Niech dadzą jej dziecko żywe, abyście go tylko nie zabijali!”
Ta postać jest archetypem miłości matczynej gotowej na każde wyrzeczenie.
             Mówiąc o macierzyństwie nie sposób pominąć Maryi.
Jest ona przykładem ofiarnej matki, gdyż od początku wiedziała, na co się godzi, chcąc być matka Jezusa.
Maryja jest Matką Chrystusa i jednocześnie Rodzicielką całej ludzkości.
Już sama scena przedstawiająca Archanioła Gabriela przybywającego do Jej domu z zamiarem zwiastowania Dobrej Nowiny danej bezpośrednio od Boga staje się znacząca, wręcz symboliczna. Maryja zostaje uświęcona narodzinami boskiego Syna, zostaje tym samym matką całej ludzkości, wspierając żywych w ich wędrówce do nieba. Nie buntowała się przeciw warunkom, w jakich przyszło jej rodzić, tylko cierpliwie i ofiarnie zniosła trud. Całe jej życie było ofiarą i poświęceniem dla Jezusa.
Choć nie pojawia się często na kartach ,,Pisma Świętego, zawsze znajduje się w pobliżu, uczestniczy w ważnych wydarzeniach z życia Jezusa. Szczególną rolę odgrywa podczas Jego Drogi Krzyżowej, towarzysząc Mu w wędrówce na Golgotę, współodczuwając Jego cierpienie, płacząc nad Jego tragicznym losem. Jako jedna z nielicznych była z Nim i ufała Mu do końca.
Motyw Matki Boskiej stojącej pod krzyżem Jezusa, cierpiącej i przeżywającej niewypowiedziany ból rozpacz pojawia się później niejednokrotnie w literaturze. Ma on jednak swe źródło w ,,Biblii”.
       Jeśli chodzi o sztukę motyw Maryi cierpiącej z powodu syna jest szczególnie widoczny w ,,Piecie” Michała Anioła. Ukazuje ona moment, gdy Maryja trzyma martwe ciało syna w ramionach. Wielu artystów przedstawiało tę scenę, lecz żadnemu nie udało się tak doskonale wyrazić jej symboliki ani tak mistrzowsko przedstawić postaci Maryi trzymającej umęczone ciało Syna.
Jej twarz nie jest jednak skrzywiona w smutku i bólu po stracie dziecka. Jest to oblicze kobiety, która całkowicie ofiarowała się synowi i jest świadoma, że właśnie wypełnia się wola Boża.
      Mówiąc o antyku nie sposób pominąć mitologii. Tu doskonałym przykładem ukazującym macierzyństwo jest Demeter. Na jej przykładzie wyraźnie widać,
iż macierzyństwo łączy się z cierpieniem i bólem. Demeter cierpi po stracie córki Persefony. Jest szczęśliwa tylko wtedy, gdy ma ją przy sobie: cyt. ,,Gdy Persefona wychodziła z podziemia, świat maił się wszystkimi kwiatami wiosny, tak wielka była radość Demeter.” Kiedy Persefona odchodzi do męża Hadesa, rozpacz matki potęguje się cyt.: ,,Ale równie wielka była boleść przy każdym rozstaniu. Żegnały się, jakby się już nigdy więcej nie miały zobaczyć.” Cierpienie bogini symbolizuje obumierająca na zimę przyroda. Mit ten utożsamiany był przez Greków z porami roku, ich zmiana związana była z nastrojami Demeter.
                Nie tylko literatura antyku obfituje w przykłady opisywanego macierzyństwa. Widać to także w romantyzmie, który w Polsce miał szczególny wymiar.
 Słowacki jako jeden z najwybitniejszych poetów tej epoki przedstawia obraz matki cierpiącej w ,,Balladynie”. Pojawia się tu obraz matki, ale przedstawionej w zupełnie innym świetle, pojawia się poświęcenie nawet własnego życia w imię szczęścia dziecka.
Występująca w dramacie wdowa stanowi wzór bezgranicznej miłości do własnych dzieci, jest gotowa na wszelkie poświęcenia dla swoich córek, ale zdecydowanie faworyzuje Balladynę. Jest wobec niej bezkrytyczna. Niestety córka nie odwdzięcza się jej miłością za miłość. Balladyna już jako królowa okrutnie traktuje matkę, nie pamiętając o trosce i miłości, którymi była otoczona w rodzinnym domu. Zwyrodniała córka nie przyznaje się do matki i dlatego wypędza ją z zamku. Matka, choć niewidoma, nadal pozostaje lojalna wobec dziecka i nie wypowiada jej imienia na sądzie, ponieważ nie chce, by tym samym spadł na nią wyrok śmierci. Na słowa kanclerza cyt.: ,,Staruszko, nazwij  po imieniu wyrodną córkę, a kat ją ukarze” wdowa odpowiada cyt.: ,,Co? Śmierć na córkę…? Panie bądź mi zdrowy”. Nawet torturami nie udaje się jej zmusić do oskarżenia córki o okrucieństwo wobec niej. Oddaje życie za bezpieczeństwo Balladyny. Za to ginie w mękach, poddana torturom z rozkazu córki. Poświęca swe życie dla Balladyny, by tę ominęła śmierć. Historia ta jest przykładem bezgranicznej miłości i poświęcenia dla dziecka. Poświęcenia nawet własnego życia…
            Motyw macierzyńskiego cierpienia przejmuje polska literatura patriotyczna, kreująca mit matki polki, która wychowuje syna do nierównej walki z wrogiem. Bohaterka taka jest świadoma, że straci syna. Jednak obowiązek patriotyczny nakazuje jej przygotowanie syna do roli bojownika o wolność ojczyzny.
Przykładem Matki Polki jest Jadwiga Baryka, matka Cezarego.
Wychowywała syna w duchu patriotyzmu. Pragnęła zaszczepić w nim miłość do Polski, jednak Cezary przesiąknięty był duchem rosyjskiej rewolucji. Matka odegrała wielką rolę we wczesnym okresie młodości bohatera. Została ona przestawiona jako kobieta pełna heroizmu i poświęcenia dla swojego lekkomyślnego, niedojrzałego syna, entuzjasty rewolucji rosyjskiej. Narażając swe życie i zdrowie zdobywała żywność. Pragnęła chronić swego syna przed jego własną młodzieńczą głupotą. Pokorna wobec losu haruje, by sprostać zapotrzebowaniu syna na względnie dostatnie życie, podczas gdy wcześniej uwielbiany Czaruś cyt.: ,,nic sobie z matki nie robił”, a nawet wskazał bolszewickim władzom miejsce ukrycia rodzinnego skarbu. Refleksja Cezarego na temat bezinteresownej dobroci matki przychodzi za późno. Kobieta przedwcześnie umiera po aresztowaniu, brutalnym przesłuchaniu i ciężkich robotach wykonywanych w ramach niezawinionej kary. Nie wytrzymała trudów życia w ogarniętym chaosem baku.
Dopiero wtedy Cezary docenił poświęcenie i miłość matki. Po wielu przeżyciach słowa rodzicielki nabrały dla niego nowego wymiaru i zrozumiał je. Jej poświęcenie dla syna, dawanie dobrych przykładów, a także wzorów zachowań odniosły w późniejszym życiu bohatera skutki. Tak więc jej trud wychowawczy nie poszedł na marne. Bohaterka realizuje los matki – ofiary własnego macierzyństwa.
             Jednak macierzyństwo to nie tylko cierpienie i poświęcenie matki dla dziecka. Macierzyństwo oznacza także radość i szczęście. Widać to wyraźnie na obrazie Stanisława Wyspiańskiego Pt. ,,Macierzyństwo”.
Na obrazie widzimy młodą kobietę, karmiącą piersią swe dziecko oraz dwie dziewczynki które się temu przyglądają. Zielona szata karmiącej ozdobiona jest przyrodniczym ornamentem, co wskazuje na jej związek z naturą. Twarz kobiety jest spokojna, skupiona na swoim nowonarodzonym dziecku. Widać po niej, że bardzo kocha swoje maleństwa i jest szczęśliwa. Ciekawostką jest, iż dziewczynki stojące obok kobiety są bardzo do siebie podobne.
Jest to prawdopodobnie podwójny portret córki Wyspiańskiego – Helenki, widziany wprost i z profilu.
        Inny przykładem szczęśliwego macierzyństwa to piękny wiersz Gałczyńskiego ,,Spotkanie z matką”, który przytoczyłam już we wstępie.
Utwór jest hołdem złożonym matce jako osobie, która wprowadziła dziecko w świat cyt.: „Ona mi pierwsza pokazała Księżyc…”. Matka jest opiekunką dziecka, stara się pokazać mu jak najlepszy sposób życia. Wspomnienie matki przez podmiot liryczny kojarzy się przede wszystkim ze szczęśliwym dzieciństwem i spokojem. Osoba mówiąca w wierszu wypowiada się o matce w ciepły i pełen miłości sposób cyt.: „Może to ty, matko, na niebie jesteś tymi gwiazdkami kilkoma?, „Matkę w ręce ucałuj i włosy”. Te epitety świadczą o szacunku i miłości, jakimi podmiot liryczny darzy matkę. Dzięki temu można stwierdzić, iż była ona szczęśliwa w swym macierzyństwie.
Uważam, iż jeśli dziecko odwdzięcza się matce szacunkiem i miłością, jak w wierszu, za to, co zrobiła dla niego rodzicielka, to musi kobieta ta być szczęśliwa.
         Powyższe przykłady to obrazy matek kochających swoje dzieci, gotowych poświęcić dla nich życie. W literaturze spotykamy się jednak także z matkami zwyrodniałymi.
Przykładem takiej matki jest niewątpliwie Aniela Dulska z dramatu Gabrieli Zapolskiej „Moralność pani Dulskiej”.
Jako matka Dulska zdecydowanie faworyzuje Zbyszka, utwierdzając go w przekonaniu o jego wyjątkowości i wysokim systemie wartości. Córki traktuje jak niepotrzebny balast, stara się je jak najdłużej traktować jak małe dziewczynki, a tymczasem Mela i Hesia to już dorastające panny. Dulska chce je absolutnie podporządkować swoim regułom. W efekcie i córki i Zbyszko bez oporów dają sobą manipulować, ale nie szanują matki. Dulska czuje swoją przewagę i bez skrupułów terroryzuje otoczenie. O jej braku zainteresowania córkami i skąpstwie świadczy chociażby fakt, że chorej Meli poleca rozgrzewający plaster wcześniej używany przez ojca. Dulska ma jednak swoje zasady wychowania. Otóż syn Zbyszko najlepiej jak cyt.: „wyszumi się w czterech ścianach własnego domu”. Po co ma cyt.: „lumpować po restauracjach i wydawać pieniądze”. Tresuje córki, co potwierdza przytoczony cytat: Hesia zwraca się do matki: „Mamuńciu tak zimno! Troszkę ciepłej wody…”, na co Dulska odpowiada: „Jeszcze czego! Hartujcie się.”
Macierzyństwo sprowadza do roli posiadania dzieci i wytresowania ich według swoich pragnień, nie zważając na potrzeby dzieci.
           W literaturze współczesnej twórcy skłonni są do przedstawiania poszczególnych motywów w kategoriach negatywnych, zaprzeczających ogólnie przyjętemu systemowi wartości. Reprezentantką cech negatywnych, antywzorem staje się w dramacie Stanisława Mrożka „Tango” Eleonora. Pełni ona tutaj rolę matki nowoczesnej, kobiety wyzwolonej, łamiącej wszelkie zasady i tradycje, również te dotyczące macierzyństwa.
Nie wychowywała syna Artura, obojętne są jej jego zachowanie, życiowe problemy i osiągnięcia. Jest ona antywzorem matki. Na przykładzie rodziny Stomplów widzimy prowadzący do chaosu i anarchii rozpad systemu wartości, zasad moralnych i obyczajowych. Dzieje się tak, dlatego, że bohater nie miał w rodzinnym domu pozytywnych wzorców zachowań i dobrego przykładu m.in. od matki. Artur zarzuca rodzicom, cyt.: „brak norm stał się waszą normą”. Artur pragnie mieć zasady i wierzyć w coś, lecz nie ma poparcia u osoby, która powinna go wspierać i pomagać – własnej matki.
            Na przykładzie omówionych przykładów widzimy, że macierzyństwo w literaturze i sztuce przyjmuje różne oblicza. Raz mamy do czynienia z matkami kochającymi, pełnymi poświęcenia, cierpiącymi, a raz z kobietami niepotrafiącymi przekazać dziecku żadnych wartości, a nawet odpychającymi własne dzieci.
Matka to osoba, która najlepiej zna własne dziecko, przeżywa z nim radości, smutki, ból, rozpacz, cierpienie. Służy radą, pomocą, śledzi losy swego dziecka, niczym anioł stróż znajduje się w pobliżu i otacza troskliwą opieką. Matka niejednokrotnie staje się duchową towarzyszką życia każdego z nas, radzi, wychowuje, chwali bądź gani. Matka wnosi w życie każdego młodego człowieka wartości, które pozwalają nam żyć i funkcjonować w codziennym życiu oraz przekazuje genetycznie niektóre cechy charakteru i osobowości.
Jedno jest pewne- rola matki w życiu każdego człowieka jest bardzo ważna.
Matka – wzorzec- ukazuje właściwą drogę działania, matka – antywzorzec- może mieć znaczenie destrukcyjne dla osobowości swoich dzieci.