Naukowy.pl

Humanistyczne => Historia Sztuki => Kompendium => Wątek zaczęty przez: idgi w Sierpień 18, 2008, 07:27:55 am

Tytuł: Surrealizm (+ dadaizm)
Wiadomość wysłana przez: idgi w Sierpień 18, 2008, 07:27:55 am
Dadaizm

Powsta? oko?o 1915-1917 w takich miastach jak Nowy Jork, Kolonia, Pary?, Berlin, Zurych a jego koniec przypisuje si? na rok 1922(1923).
Nazwa wywodzi si? od s?owa „dada” (z dzieci?cego gaworzenia), zosta?a nadana przez grup? z Zurychu (nale?eli do niej g?ównie emigranci polityczni – Tristan Tzara, Jean Arp, Hugo Ball, Richard Huelsenbeck).
W roku 1917 za?o?ono klub literacki Cabaret Voltaire, otworzono sta?? galerie i sale teatraln? w których odbywa?y si? spotkania, dyskusje, odczyty, wystawy awangardowych kierunków w sztuce i ich przedstawicieli, za?o?ono pismo „Dada” ??cz?ce kubistów, futurystów i dadaistów.

Dadaizm przygotowa? drog? nadrealizmowi i innym wa?nym kierunkom w sztuce po II Wojnie ?wiatowej np.: pop-art, konceptualizm, happening. Stosowano nowe techniki:
- monta?e,
- asambla?e – (dzie?a z?o?one z przedmiotów codziennego u?ytku, zu?ytych materia?ów, które nie s? wytworem autora ale mog? by? przez niego przetworzone np.: pomalowane),
- przedmioty gotowe (nadawano przedmiotom nowe, przewrotne znaczenie, zaprzeczenie ich rzeczywistej roli, zmiana kontekstu, oderwanie od funkcji).
Dadaizm to postawa wobec ?ycia, ideologia. W twórczo?ci dadaistów widoczny jest wy?miewczy i prymitywny stosunek do otaczaj?cej rzeczywisto?ci, prowokacyjne postawy amoralne (jako wp?yw wojny na masy), kpina, nonsens, absurd, bunt przeciwko kulturze i cywilizacji, zw?tpienie w warto?ci u?wi?cone. By? to tak?e protest przeciw wojnie i modelowi spo?ecze?stwa bur?uazyjnego. Sami twórcy uwa?ali, ?e tworz? „antysztuk?”.

Najbardziej pr??ne o?rodki to:
-   Zurych (Tristan Tzara, Jean Arp, Hugo Ball, Richard Huelsenbeck)
-   Nowy Jork (Marcel Duchamp, Francis Picabia,)
-   Pary? (André Breton, Louis Aragon)
-   Berlin (Otto Dix, Georg Grosz, Richard Huelsenbeck)

Najwi?ksz? rol? w dziejach dadaizmu odegrali Kurt Schwitters i Marcel Duchamp.

Kurt Schwitters (1887 – 1948) – stworzy? nowe poj?cie MERZ (od liter s?owa kommerzial) i zalicza? do niego malarstwo, rze?b?, poezj? i wszystkie formy dadaistycznej dzia?alno?ci. Stosowa? technik? „merzbau” (w rze?bie jest tym samym co collage w malarstwie). W latach 1923-1932 wydawa? czasopismo „Merz”. W tym samym czasie przyst?pi? do swojego pierwszego merzbau – kolumny wzniesionej na ?rodku pokoju do której przyczepia? ró?ne rzeczy znalezione m.in. na ulicy. Z czasem konstrukcja mia?a wysoko?? trzech pi?ter a wykonanie jej zaj??o Schwittersowi dziesi?? lat. Zosta?a zniszczona podczas bombardowania w czasie drugiej wojny ?wiatowej wraz z domem artysty. Po doj?ciu do w?adzy hitlerowców przeniós? si? do Norwegii, gdzie zacz?? prace nad kolejnym merzbau, proces tworzenia przerwa?a jednak niemiecka inwazja. Po raz trzeci podj?? prób? wykonania merzbau w ustronnej fermie pod Ambleside, Lake District. Pracy nie doko?czy?, gdy? w roku 1948 zmar?. Schwitters tworzy? nowe przedmioty z elementów znalezionych na ?mietniku, ??czy? malarstwo z elementami przymocowanymi do p?aszczyzny. Wspó?pracowa? z kilkoma czasopismami, pisa? poematy, opowiadania humorystyczne, ba?nie, komponowa? collage. W swojej twórczo?ci odwo?ywa? si? do najprostszej formy, b?ahych przedmiotów (zu?yte bilety, opakowania). Uwa?a?, ?e artysta wszystko mo?e przeistoczy? w sztuk? („Cokolwiek artysta wypluje, jest sztuk?”).

Marcel Duchamp (1887 – 1968) – pocz?tkowo zarabia? na ?ycie jako bibliotekarz, pozniej rysowa? dla „Courrier Francais” ,udziela? lekcji j?zyka francuskiego, tworzy?. W 1912 roku powsta?y prace, które uczyni?y go s?awnym (np.: „La Nu descendent un escailer” – pol. „Akt schodz?cy po schodach”). W 1915-1923 stworzy? swoje najwi?ksze dzie?o „La Mariée mise à nu par ses célibataires”  (pol. „Panna m?oda rozebrana przez swych kawalerów, jednak.”  nazwany inaczej „Wielka szyba”, obraz na p?ycie z przezroczystego szk?a z m.in. kawa?kami wyci?tej i pomalowanej cyny). Stworzy? oko?o 20 prac na p?ótnie i szkle, z przedmiotów gotowych tworzy? dzie?a sztuki („Wielki przyrz?d do suszenia butelek”, „Fontanna”, „Ko?o rowerowe”). W latach trzydziestych zwi?za? si? z nadrealizmem i by? g?ównym organizatorem wystaw dzie? surrealistycznych.


Surrealizm


Zapocz?tkowany zosta? we Francji, w roku 1924 po wydaniu przez André Bretona „Manifestu Surrealizmu” (kolejny wydano w roku 1930). Nazwa pochodzi od neologizmu G. Apollinaire’a.
Poza Francj? surrealizm obj?? poza Francj? inne kraje europejskie a tak?e USA, Chile, Meksyk i Japoni?. Najwi?ksze grupy nadrealistów powsta?y w krajach Europy mi?dzy 1924 a 1939 rokiem.
W 1924 powsta?o Biuro Bada? Surrealistycznych, które poprzez ró?nego rodzaju wyst?pienia, skandale, ulotki, broszury przedstawia?o spo?ecze?stwu pogl?dy surrealistów. W 1925 otworzono Galeri? Nadrealistów, wydawano czasopisma „Rewolucja surrealizmu”, „Surrealizm w s?u?bie rewolucji”, „Minotaure”, „VVV.”. Od samego pocz?tku surrealizm mia? zasi?g mi?dzynarodowy.

Surrealizm to ?wiatopogl?d, który obejmowa? ró?ne dziedziny w sztuce, najwcze?niej jednak pojawi? si? w literaturze (najbardziej typowe przejawy). Nadrealizm narzuca? styl ?ycia, dzia?ania twórcze. Techniki u?ywane w plastyce przez surrealistów to: kola?, fotomonta?, monta?, asambla?e, przedmioty gotowe, dekalkomania, frota?, fima?, kula?. Dzia?o powstawa?o przez niekontrolowane dzia?anie, gr? skojarze?, ujawnienie pod?wiadomych marze?, pragnie?. Korzystano z do?wiadcze? nauki Zygmunta Freuda i Karola Gustawa Junga. W pracach dominowa? bunt przeciwko ówczesnym formom ?ycia, kultury i moralno?ci mieszcza?skiej, burzenie logicznego porz?dku rzeczywisto?ci, dobieranie przedmiotów przez przypadek. Tematy czerpano z pod?wiadomo?ci, przypadku, ob??du, snu, halucynacji, euforii, ?wiata wyobra?ni dzieci?cej i umys?owo chorych. Arty?ci zbierali si?, grali w gry s?owne (skojarzenia), losowali z kapelusza karteczki ze s?owami, które pó?niej by?y podstaw? do tworzenia.

G?ówni przedstawiciele to:
- Max Ernst (1891–1976) - z pocz?tku reprezentowa? ruch dadaistyczny w Kolonii, od roku 1924 zwi?za? si? z surrealizmem, wykonywa? kola? np. cykl „Stug?owa kobieta”, dekalkomanie, frota?  „Para diamentów”, malarstwo olejne: „Kwiaty-muszle” (1927), „Pomnik ptaków” (1928), „Ca?e miasto” (1935), prace przestrzenne np.: „Król graj?cy w szachy z królow?”(1944) Wprowadzi? w malarstwie metod? drippingu w 1942 roku - „Mucha nieeuklidesowa”.
- Yves Tanguy (1900–1955) – „Mamo tata jest ranny”(1927), „O czwartej godzinie latem”, „Nadzieja”(1929), „Scena”(1936), „Dni opiesza?o?ci”(1937), „Nuda i niepokój”(1938), „Wielokrotno?? ?uków”(1954)
- Paul Delvaux (1897–1994) np.: „Nokturn”(1939), „R?ce”(1941), „U?piona muza”, „Szkielety”(1944),
- Joan Miró (1893–1984),
- René Magritte (1898-1967) np.: “Nieustanny ruch”(1934), „Terapeuta”(1937), „Filozofia w buduarze”(1947),  „Cz?owiek w meloniku”(1964), prace przestrzenne np.: „Posta? z ptakiem”(1944),
- Salvador Dali (1904-1989) zyska? s?aw? dzi?ki skandalizuj?cym wyst?pieniom i akcjom, zosta? wyrzucony z grupy surrealistów za niewierno?? wobec za?o?e? ruchu, zajmowa? si? malarstwem, filmem, pisa? scenariusze do baletów, zajmowa? si? scenografi?, grafik? ilustracyjn?, obrazy olejne to np.: „Ponura gra”(1929), „P?on?ca ?yrafa”(1935), „Kanibalizm jesieni”(1936), „Uczta”(1955),
- Giorgio de Chirico (1888-1978) twrzy? niezale?nie od surrealistów, prace powsta?e przed powstaniem nadrealizmu dotyczy?y pod?wiadomo?ci, jest okre?lane jako metafizyczne np.: “Zagadka jesiennego popo?udnia”(1910), „Zagadka przybycia”(1912), „Trubadur”(1916). Po 1920 jego twórczo?? zmierza?a ku realizmowi,
-Jean Hans Arp (1887-1966) np.: „Kolorowe drzewo”(1917), „Balkon”(1925), „Konfiguracja”(1928), rze?by pe?ne: „Tors”(1931), „Pasterz chmur”,
 - inni: Louis Aragon, André Breton, Paul Eluard, Tristan Tzare, Marcel Duchamp, Francis Picabia, Man Ray, Alberto Giacometti, André Masson, Paul Nash.


Surrealizm w Polsce


Tylko w nielicznej cz??ci wyst?powa? w czystej postaci. Najcz??ciej przejawia? si? jako pochodna symbolizmu, groteski, twórczo?ci ekspresyjno-metaforycznej. By? bardziej zbli?ony do romantyzmu. W dwudziestoleciu mi?dzywojennym tylko jedna grupa, „ARTES” stworzona w 1929 roku, sk?ania?a si? ku za?o?eniom nadrealizmu. Sztuk? surrealistów przyjmowano w kr?gu polskich artystów z wielkim sceptycyzmem.
Przedstawiciele:
- arty?ci krakowscy (1945-1949): Tadeusz Brzozowski, Maria Jarzmianka, Tadeusz Kantor, Jerzy Kujawski, Kazimierz Mikulski, Erna Rosenstein, Jerzy Skar?y?ski, Jonasz Stern, Jerzy Tchórzewski,
- Marek W?odarski – tworzy? „pejza?e wyobra?ni”
- Alfred Lenica – od 1945 do 1950 tworzy? dzie?a o tematyce wojennej, surrealizm racjonalny, symbole, pejza? martwy, malarstwo gestu, formy wst?gowe, dynamika, jaskrawe kolory,
- Stanis?aw Fija?kowski – abstrakcyjne uk?ady prostok?tów, kul, walców, przedmioty zbli?one do form biologicznych,
- Jerzy Stajuda – brak skonkretyzowanych form, przenikanie plam barwnych, odwo?anie do wyobra?ni widza,
- Kazimierz Mikulski – akcenty erotyczne,
- Zbigniew Makowski – obrazy ze znaków, liter, cyfr, magiczne przedmioty, podniesienie rangi przedmiotu do symbolu,
- Eugeniusz Markowski – w pracach postacie nagich ludzi i zwierz?t, w ci?g?ym konflikcie, brak pustej przestrzeni, ca?a powierzchnia p?ótna wykorzystana do  maksimum, spi?trzanie formy, szokuj?ce zestawienia kolorystyczne (czerpie z halucynacji), technika – farba wcierana w p?ótno, rozprowadzana szpachl?, skrobana, g?adzona (efekt starych fresków).



_________________________________________________________________


Literatura:
- "Sztuka i czas"  Barbara Osi?ska
- "Od Maneta do Pollocka - s?ownik malarstwa nowoczesnego" Fernand Hazan
- "Polskie malarstwo wspó?czesne" Aleksander Wojciechowski
- www.wikipedia.pl

_________________________________________________________________


idgi

Wszelkie uwagi i sugestie prosz? kierowa? na PW autora.
Redakcja nie bierze odpowiedzialno?ci za ewentualne problemy wynik?e z korzystania z zasobów niniejszego Kompendium.